Biznes icarəsi müqaviləsi: almadan əvvəl nəyi oxumalısınız
Kafenin avadanlığını alırsınız, amma biznesi saxlayan şey lokasiyadır. İcarə müqaviləsi yanlışdırsa, altı ay sonra eyni yerdə qalmaq təminatınız yoxdur. Bu siyahı sənədi oxumağın praktik ardıcıllığıdır.
1. Qalan müddət — ən vacib rəqəm
Müqavilənin bitmə tarixinə baxın, başlama tarixinə yox. Altı ay qalıbsa, siz əslində altı aylıq biznes alırsınız: bundan sonrası mülkiyyətçinin qərarıdır. Praktikada alıcılar üç ildən az qalan müqavilələrdə qiyməti aşağı danışır.
Uzatma opsiyası varsa, şərtini oxuyun: «tərəflərin razılığı ilə» ifadəsi opsiya deyil, sadəcə yenidən danışıq deməkdir. Real opsiya konkret olur: müddət, xəbərdarlıq vaxtı və qiymət düsturu yazılıdır.
2. Ötürmə hüququ — müqavilə sizə keçirmi?
Bir çox müqavilədə icarəçi dəyişikliyi mülkiyyətçinin yazılı razılığı olmadan qadağandır. Satıcı «problem olmaz» desə də, razılığı sövdələşmədən ƏVVƏL yazılı almaq lazımdır — şifahi söz bağlanma günü dəyişə bilər.
Ən təhlükəsiz variant: mülkiyyətçi ilə üçtərəfli razılaşma və ya sizin adınıza yeni müqavilə. Bunu ödəniş şərtinə bağlayın: razılıq yoxdursa, beh qaytarılır.
3. İcarə artımı və gizli xərclər
Artım bəndi olmayan müqavilə sərfəli görünür, amma yenilənmədə istənilən rəqəm gələ bilər. İllik sabit faiz (məsələn 5–10%) proqnozlaşdırıla bilən və normaldır.
Kommunal, ümumi sahə xidməti, təmizlik və reklam lövhəsi haqqı ayrıca ödənilirmi — bunları aylıq mənfəətdən çıxıb payback hesabını yenidən aparın. Elanda göstərilən mənfəət çox vaxt bu xərclər çıxılmadan yazılır.
4. Depozit və təmir öhdəliyi
Depozit kimə verilib və hansı şərtlə qaytarılır? Satıcının depoziti avtomatik sizə keçmir: adətən mülkiyyətçi satıcıya qaytarır və siz yenidən ödəyirsiniz. Bunu sövdələşmə qiymətində nəzərə alın.
Təmir və avadanlıq quraşdırması ilə bağlı öhdəlik varsa (məsələn «çıxarkən ilkin vəziyyətə qaytarmaq»), gələcək xərci indi qiymətləndirin.
5. Nə vaxt hüquqşünasa müraciət etmək lazımdır
Sövdələşmə 30 000 ₼-dən yuxarıdırsa və ya müqavilədə ötürmə, subicarə, girov bəndləri varsa, sənədi hüquqşünasla oxuyun. Bir saatlıq məsləhət ödənişi səhv müqavilədən qat-qat ucuzdur.
EVNET tərəf deyil və sənəd hazırlamır: bu bələdçi yoxlama siyahısıdır, hüquqi məsləhət deyil.
Qısası: qalan müddət, ötürmə hüququ, artım bəndi və depozit — dörd sual. Cavablar yazılı deyilsə, sövdələşməni imzalamayın.