İki sövdələşmə strukturu, iki fərqli risk
Pay (səhm) alışı: şirkəti olduğu kimi alırsınız — VÖEN, müqavilələr, lisenziyalar, həm də bütün keçmiş vergi və cərimələr. Üstünlüyü odur ki, lisenziya və müqavilələr avtomatik qalır.
Aktiv alışı: avadanlıq, mebel, stok və brendi alırsınız, şirkəti yox. Keçmiş borc satıcıda qalır, amma lisenziyaları və bəzi müqavilələri yenidən almaq lazım gəlir.
Kiçik biznesdə aktiv alışı daha təhlükəsizdir. Lisenziya kritikdirsə (təhsil, tibb, alkoqol satışı), pay alışına baxın — amma o zaman vergi yoxlaması mütləqdir.
Vergi borcu necə yoxlanılır
Satıcıdan e-taxes.gov.az kabinetindən borc arayışı istəyin — tarixi son bir həftədən köhnə olmasın. Ekran görüntüsü yox, rəsmi arayış.
Son 12 ayın bəyannamələrini görün. Bəyan edilən dövriyyə ilə sizə deyilən dövriyyə arasında böyük fərq varsa, ya vergi riski var, ya da rəqəmlər şişirdilib. Hər iki halda qiymət danışığı dəyişir.
Sadələşdirilmiş vergi və ƏDV statusu
Kiçik biznes çox vaxt sadələşdirilmiş vergi ödəyir (dövriyyədən faiz). Dövriyyə həddi keçəndə ƏDV rejiminə keçmək lazım gəlir — bu, mənfəəti hiss ediləcək dərəcədə dəyişir.
Aldığınız biznes həddin yaxınlığındadırsa, gələcək rejim dəyişikliyini indi hesablayın. «İndiki mənfəət» rəqəmi növbəti il eyni qalmaya bilər.
Əməkdaşlar və məcburi ödənişlər
Əmək müqavilələri elektron sistemdə qeydiyyatdadırmı? Qeyri-rəsmi işləyən komanda sizin üçün gələcək cərimədir.
DSMF (sosial sığorta) borcunu ayrıca yoxlayın — vergi borcu ilə eyni arayışda görünməyə bilər.
Müqaviləyə yazılacaq qorunma bəndləri
Vergi zəmanəti bəndi: satıcı sövdələşmə tarixindən əvvəlki dövr üçün yaranan bütün vergi öhdəliklərinə cavabdehdir.
Ödənişin bir hissəsini (10–20%) 3–6 ay saxlamaq. Gizli borc bu müddətdə üzə çıxarsa, saxlanan məbləğdən çıxılır.
Qısası: strukturu bilərəkdən seçin, borc arayışını rəsmi alın, bəyannamələri dövriyyə ilə tutuşdurun və zəmanət bəndini müqaviləyə yazın. Vergi riski görünməyən risk deyil — sadəcə soruşulmayan riskdir.